nieuwsbrief

Schrijf je hier in
Marjon Meijer

Een bank die past bij je waarden

7-6-2016

Organisaties in de socioculturele sector zijn opgericht vanuit sterke waarden: democratie, sociale rechtvaardigheid, diversiteit, ecologie, sociale cohesie, noem maar op.

Ze dragen die uit via hun activiteiten en passen ze meestal ook toe in hun intern beleid. Fairtrade producten en een non-discriminatiebeleid bij aanwervingen zijn in onze sector gemeengoed geworden. En nu inkomsten uit subsidies slinken en samenwerking met het bedrijfsleven voor velen een almaar realistischer piste wordt, gaan ook hier de voelsprieten uit. Samenwerking met bedrijven die niet opereren volgens onze waarden, is not done.*

Maar passen we die houding ook toe op ons financieel beleid? Bij FairFin krijgen we daar alleszins almaar meer vragen rond. Het bewustzijn dat geld niet slaapt op een bank maar rondgaat in allerlei bancaire activiteiten, groeit, en de aversie om klant te zijn bij een bank die praktijken financiert waar je als organisatie simpelweg niet kunt achterstaan, steekt bij velen de kop op.

‘Speel niet met ons geld’

Toen in 2014 uitkwam dat BNP Paribas jarenlang Amerikaanse embargo’s aan haar laars had gelapt door tijdens de Darfoer-crisis het regime in Soedan met miljarden dollars te financieren, was dat voor Vluchtelingenwerk Vlaanderen reden om de banden met BNP te verbreken. In de opzeggingsbrief naar BNP: “Vluchtelingenwerk is partner van de Belgische overheid in de asielopvang. Het is pijnlijk te moeten vaststellen dat de vergoeding die we hiervoor ontvangen op onze rekening bij uw bank, misschien wel heeft bijgedragen aan steun aan dictatoriale regimes als dat in Soedan, of voor investeringen in bedrijven die mensenrechten schenden.” Ondertussen bankiert Vluchtelingenwerk bij Triodos Bank en VDK Spaarbank.

De financiële crisis speelt ook een rol bij het toegenomen bewustzijn rond de maatschappelijke rol van grootbanken én de motivatie bij organisaties om daar niet meer in mee te gaan. Voor Stad Gent was dit het geval: “We wilden de boodschap ‘speel niet met ons geld’ klaar en duidelijk laten aankomen. Daarom besloten we 30 miljoen euro kasgelden van de stad weg te trekken van bij de grootbanken.” Na een marktbevraging koos Gent ook voor VDK als bancaire partner om duurzaam te beleggen. Daar vonden ze naar eigen zeggen zowel rendement als maatschappelijke return: “We verkiezen investeringen in gemeenschapsopbouw en lokaal verankerde projecten, in plaats van er een ‘pipo’ in Londen mee te laten speculeren.”

FairFin probeert mensen en organisaties bij de keuze te ondersteunen door banken actief in België te screenen. Bij zo’n screening kijken we naar dienstverlening, beleid, investeringen, transparantie en betrokkenheid bij de reële economie.

Dienstverlening

In eerste instantie is het voor een klant belangrijk te zien waarvoor je bij een bank terecht kunt. Triodos Bank bijvoorbeeld, de meest duurzame bank in België, biedt voor individuen geen zichtrekening aan. Voor organisaties wel. Veel mensen laten zich bij een bankoverstap afschrikken door hypothecaire verplichtingen. (FairFin schreef er een blog over.) Een drempel voor organisaties om voor een duurzame bank te kiezen, kan bijvoorbeeld het gemak (en de kosten) zijn waarmee overschrijvingen naar het buitenland kunnen gebeuren. Zet op een rijtje wat voor jouw organisatie belangrijk is qua dienstverlening, alvorens aan je zoektocht te beginnen. En bedenk vooral: je hoeft niet voor één bank te kiezen. Je kunt je geld spreiden over verschillende banken, dat is zelfs veiliger. Triodos en VDK bieden bijvoorbeeld duurzame spaarrekeningen aan; die kun je er gemakkelijk ‘bij nemen’.

Beleid en investeringen

En wat is dan precies ‘duurzaam’? Of ethisch, of groen? Daarvan bestaan binnen het bankwezen geen sluitende definities. Ook als je als organisatie een ethisch financieel beleid wilt voeren, zul je vooraf moeten kijken wat voor jou belangrijk is en wat volgens jullie waarden echt niet kan.

Bij FairFin laten we ons bij het kiezen van maatschappelijke thema’s om banken aan af te toetsen, leiden door de zaken waar veel burgers zich druk over maken. Zaken waarvan ze vinden dat die gepromoot of juist in de kiem gesmoord moeten worden. Die zaken staan dikwijls op de agenda vanwege actuele gebeurtenissen, aandacht vanuit de media of campagnes van organisaties. FairFin is haar campagnes in 2003 gestart met een campagne tegen investeringen in controversiële wapens, dan volgden investeringen in bedrijven die de mensenrechten of arbeidsrechten niet respecteren als target, en in 2009 is daar het thema klimaat bijgekomen. De thema’s blijven de rode lijn binnen onze campagnes naar banken, maar ondertussen hebben we ook onderzoek gedaan naar voedselspeculatie, bonussen, belastingontwijking, natuur en landroof.

Wanneer we banken beoordelen op maatschappelijke thema’s, doen we dat op twee manieren.
Ten eerste kijken we naar het publieke beleid, dat we terugvinden in hun jaarverslag en op hun website. Wat zegt een bank te willen doen? Waaraan moeten bedrijven voldoen op vlak van milieu om door haar gefinancierd te worden? Hoe streng zijn de criteria op vlak van wapens en mensenrechten? Geldt dit beleid voor alle activiteiten van de bank?

Naast beleidsonderzoek doen we ook een praktijkonderzoek: een steekproef om te zien waar banken werkelijk in investeren. Op basis van onderzoek van ngo’s selecteren we enkele bedrijven die gelinkt worden aan schadelijke praktijken (bijvoorbeeld wapenbedrijven, fossiele brandstofbedrijven, bedrijven in de pharmaindustrie, grote textielfabrikanten) en we kijken welke banken daar voor hoeveel in investeren via leningen of uitgifte van aandelen en obligaties.
Dat praktijkonderzoek is een noodzakelijke check, want een geschreven beleid, ook al is het publiek, biedt geen garanties. Anderzijds zijn er ook banken die heel weinig beleid hebben, maar ook heel weinig schadelijke investeringen doen. Argenta is daar een voorbeeld van. Die moedigen we aan alsnog hun beleid kenbaar te maken, zodat mensen beter kunnen vergelijken. De screening van zowel beleid als praktijk vind je terug op de website www.bankwijzer.be.

Transparantie

Wij vinden het heel belangrijk dat banken hun beleid en investeringen publiek maken, zodat ze een lijn hebben waar ze zichzelf op kunnen aftoetsen en klanten hen op kunnen beoordelen. Triodos, bijvoorbeeld, geeft zowel duidelijkheid over hoe ze duurzaamheidsrisico’s in rekening brengt als over concrete investeringsbeslissingen. De transparantie van een bank als Belfius is dan weer een stuk zwakker: klanten krijgen onvoldoende zicht op de niet-financiële overwegingen die Belfius maakt alvorens een project of bedrijf te financieren.

Reële economie

Om te zien of een bank investeert in de reële economie dan wel er ‘pipo’s mee laat speculeren’, vergelijken we drie ratio’s die we halen uit de jaarverslagen van de banken. We kijken hoe de bank zich financiert (wat is het aandeel spaargeld?) en wat ze met dat geld doet (hoeveel geld gaat naar kredieten en hoeveel naar trading?).
Banken die minder betrokken zijn bij de reële economie, zijn eerder geneigd risicovol te beleggen. Hun ‘maatschappelijk rendement’ in termen van investeringen in de (lokale) economie is minder groot en het gevaar voor de samenleving bij een crisis is veel groter. Over het algemeen kunnen we stellen dat kleinere banken als Triodos, VDK, Argenta en Crelan het beter doen voor de reële economie, terwijl grootbanken als BNP Paribas, ING en Deutsche Bank nog altijd zeer risicovol tewerk gaan.
(FairFin publiceert begin juni een overzicht van 18 banken actief in België, gestructureerd volgens bovenstaande domeinen.)

*FairFin en samenwerken met banken

FairFin heeft zelf een lange geschiedenis van samenwerking met banken. In de jaren tachtig ontwikkelden we met ASLK het Krekelsparen, een spaarproduct waarvan de inlage enkel werd herbelegd in projecten met een maatschappelijke meerwaarde en een commissie werd doorgestort naar maatschappelijke organisaties (de zogeheten ‘solidariteitsbijdrage’). Maar ASLK werd Fortis en Fortis werd BNP Paribas… Toen we het contract in 2013 verbraken, had het eigenlijk al te lang geduurd. Ook al was het Krekelsparen nog altijd een duurzaam product gebleven, de bank waarbinnen het nu bestond, kwam niet tegemoet aan onze waarden. Boekhoudkundig een bittere pil voor de organisatie, want de opbrengsten uit het Krekelsparen vormden een kwart van onze inkomsten, maar we zijn nog altijd blij met deze beslissing.

Nu krijgen we jaarlijks een commissie van ruim 10.000 euro op de VDK SpaarPlus rekening en krijgen we incidenteel kleine sponsorbedragen van Triodos en VDK voor concrete activiteiten. We hebben formele criteria voor degelijke samenwerking: onze ‘ondergrens’ is dat een bank op twee van de vier domeinen die ik eerder noemde (wapens, mensenrechten, arbeidsrechten, klimaat) een degelijk beleid moet hebben. Daarnaast is er ook een eerder gevoelsmatig criterium: de samenwerking mag ons nooit in de weg staan om in het openbaar kritiek te uiten op de bank.
Dat is vooralsnog niet het geval. We kunnen (naast het duwen en trekken dat we sowieso doen) alleen maar hopen dat er binnenkort nog banken in aanmerking komen voor samenwerking.

 

 

Reacties

Geef een reactie

Open Source Services Do-it-yourself Ask An Expert
Over Scwitch Contact