nieuwsbrief

Schrijf je hier in
Michel Bauwens

Tien geboden voor een vrije, eerlijke en duurzame productiewijze

5-5-2016

Het ontstaan van op gedeelde hulpbronnen of ‘commons’ gerichte peer-productie heeft een nieuwe economische logica in het leven geroepen…

Voor de samenwerking meer bepaald tussen open productieve gemeenschappen die commons creëren aan de hand van vrijwillige bijdragen, en marktgerichte entiteiten die toegevoegde waarde creëren bovenop of langs deze gedeelde commons.

Deze tekst gaat over ontluikende praktijken die een inspiratiebron kunnen zijn voor de nieuwe entiteiten van de ethische economie. Het belangrijkste doel is immers het creëren van nieuwe entiteiten die de traditionele bedrijfsvormen met hun winstmaximaliserende praktijken van waarde-extractie overstijgen. In plaats van extractieve kapitaalvormen hebben we generatieve vormen nodig die waarde cocreëren met en voor de ‘commoners’.

Voor de verklaring van de nieuwe praktijken gebruik ik de formule van de Tien Geboden. De praktijken bestaan allemaal al in verschillende gedaanten, maar ze moeten nog veralgemeend en geïntegreerd worden. Wat de wereld, de mensheid en alle wezens die de invloed van onze activiteiten ondergaan, nodig hebben, zijn een productiewijze en productieverhoudingen die zowel vrij en eerlijk als duurzaam zijn.

1. Gij zult open bedrijfsmodellen gebruiken die steunen op gedeelde kennis


Gesloten bedrijfsmodellen zijn gebaseerd op artificiële schaarste. Hoewel kennis een niet- of zelfs anti-rivaliserend goed is waarvan de gebruikswaarde toeneemt naarmate het meer wordt gedeeld, en hoewel het in digitale vorm gemakkelijk kan gedeeld worden tegen zeer lage marginale kosten, creëren veel extractieve bedrijven opzettelijk artificiële schaarste om rente te kunnen onttrekken aan het creëren of het gebruik van gedigitaliseerde kennis. Via legale onderdrukking of technologische sabotage worden goederen die natuurlijk kunnen worden gedeeld, kunstmatig schaars gemaakt om extra winsten te genereren.

Dat is hemeltergend in een context waarin technische kennis in staat is levens te redden en de planeet te helen. Het eerste gebod is daarom het ethische gebod om te delen wat kan worden gedeeld, en om alleen marktwaarde te creëren bij hulpbronnen die schaars zijn, en toegevoegde waarde te creëren bovenop of langs deze commons. Open bedrijfsmodellen zijn marktstrategieën die gebaseerd zijn op de erkenning van natuurlijke overvloed en de weigering om een inkomen te genereren door die kunstmatig schaars te maken.

Meer (Engelstalige) informatie daarover hier.

2. Gij zult werken via open coöperaties


Er worden almaar meer ethische en generatieve entiteiten opgericht die meer in harmonie zijn met de uit bijdragen gecreëerde commons. De sleutel: kiezen voor postbedrijfsvormen die toelaten dat de bijdragende commoners in hun levensonderhoud kunnen voorzien.

Vooral open coöperaties komen daarvoor in aanmerking. Ze hebben de volgende kenmerken:

  • ze zijn doelgericht en hebben een sociale doelstelling die verbonden is aan de creatie van gedeelde hulpbronnen
  • ze worden beheerd volgens een multistakeholdermodel, waarbij iedereen betrokken wordt die beïnvloed wordt door de werkzaamheden of bijdragen levert tot de betrokken activiteit
  • ze verbinden zich statutair en volgens hun eigen regels met de productieve gemeenschappen voor het cocreëren van commons.

Ik voeg er vaak nog een vierde voorwaarde aan toe: dat ze organisatorisch een globale visie hebben om een tegenmacht te creëren tegenover de extractieve multinationals.

Coöperaties zijn maar één van de potentiële vormen die commonsvriendelijke marktentiteiten kunnen aannemen. We zien ook de opkomst van meer open entiteiten zoals neotribale vormen (denk aan de werkwijze van de gemeenschap rond Ouishare), of meer strak georganiseerde nieuwe modellen zoals Enspiral.org, Las Indias of de Ethos Foundation. Een nog opener vorm is het soort van netwerk waarvoor de gemeenschap rond de open wetenschappelijke hardware Sensorica heeft gekozen. Ze wil de bijdragen strakker koppelen aan de gegenereerde inkomsten door alle microtaken in het beloningssysteem toe te laten aan de hand van open value accounting of contibutory acccounting (zie 3).

Meer (Engelstalige) informatie daarover hier.

3. Gij zult gebruik maken van Open Value Accounting (“open-waarde-boekhouding”) of Contibutory Accounting (“bijdragende boekhouding”)


Peer-productie is gebaseerd op vrije, gedistribueerde taken van bijdragers die werken binnen een samenwerkingsinfrastructuur gedreven door een open gemeenschap. De traditie van een baan met vaste taakbeschrijving in ruil voor een salaris is allicht niet de meest aangewezen manier om de bijdragers tot dergelijke processen te belonen. Vandaar de geboorte van de open-waarde-boekhouding of bijdragende boekhouding.

Het systeem bestaat erin dat elke commoner bijdragen kan leveren, ingelogd met een projectnummer, en ‘karmapunten’ krijgt na een peer-evaluatie. Als er inkomsten worden gegenereerd, dan worden die verdeeld naargelang van de gewogen bijdragen, zodat elke commoner op een eerlijke manier wordt vergoed.

Bijdragende boekhouding of andere gelijkaardige oplossingen zijn belangrijk om te vermijden dat een beperkt aantal bijdragers die dichter bij de markt staan, zich alle waarde die door een grotere gemeenschap werd gecreëerd, zouden toe-eigenen. Open boekhouding verzekert een transparante (her)verdeling van de waarde over alle deelnemers.

Meer (Engelstalige) informatie daarover hier.

4. Gij zult een eerlijke verdeling van gemeenschappelijk gecreëerde waarde verzekeren via CopyFair Licenties


De copyleft licenties laten iedereen toe om de noodzakelijke kenniscommons te hergebruiken, op voorwaarde dat elke verandering en elke verbetering aan dezelfde commons worden toegevoegd. Dat is een groot voordeel, maar we mogen daarbij de noodzaak tot eerlijkheid niet uit het oog verliezen. Wanneer we overgaan tot fysieke productie die middelen vergt voor gebouwen, grondstoffen en lonen, zien we dat een dergelijke licentie de onbeperkte commerciële exploitatie van de commons door extractieve modellen in de hand werkt. We moeten dus verzekeren dat het delen van kennis behouden blijft, maar wederkerigheid vragen voor de commerciële exploitatie van de commons, zodat er een gelijk speelveld ontstaat voor de economisch ethische spelers die de sociale en ecologische kosten internaliseren.

Dat wordt bewerkstelligd door copyfair licenties die wederkerigheid vragen in ruil voor het recht op commercialisering, met behoud van het volledig delen van de kennis.

Meer (Engelstalige) informatie daarover hier.

5. Gij zult solidariteit bedrijven en de levens- en werkrisico’s verminderen via commonfare-praktijken


Een van de grote gevolgen van de financiële en neoliberale globalisering is de geleidelijke verzwakking van de macht van nationale staten. Er is vandaag een sterke, geïntegreerde poging om de solidariteitsmechanismen, ingebed in het model van de welvaartsstaten, terug te schroeven. Zolang we de macht niet hebben om het tij te doen keren, is het noodzakelijk dat we substantiële gedistribueerde solidariteitsmechanismen heropbouwen, een praktijk die we “commonvaart” (versus ‘welvaart’) kunnen noemen. Voorbeelden als het Broodfonds (Nederland), Friendsurance (Duitsland) en de “health sharing ministries” (U.S.), of coöperatieve entiteiten zoals Coopaname in Frankrijk laten nieuwe vormen van gedistribueerde solidariteit zien die kunnen worden ontwikkeld om ons te beschermen tegen levens- en werkrisico’s.

Meer (Engelstalige) informatie daarover hier.

6. Gij zult open en duurzame ontwerpen gebruiken voor een open source circulaire economie


Productieve open gemeenschappen verzekeren maximale participatie via modulariteit en granulariteit. Omdat ze opereren in een context van gedeelde en overvloedige middelen, is de praktijk van geplande slijtage -die geen fout is maar een kenmerk van winstmaximaliserende bedrijven- hun volledig vreemd. Ethische ondernemersentiteiten zullen daarom deze open en duurzame modellen gebruiken en duurzame goederen en diensten produceren.

Meer (Engelstalige) informatie daarover hier.

7. Gij zult verder gaan dan uitsluitend te steunen op onvolkomen prijssignalen van de markt en overgaan tot wederzijdse coördinatie van de productie via open aanvoerketens en open boekhouding

Wat besluitvorming is voor planning en het prijsmechanisme voor de markt, is wederzijdse coördinatie voor de commons.

We zullen nooit komen tot een duurzame ‘circulaire economie’, waarbij de output van het ene productieproces gebruikt wordt als de input voor een ander, als we gesloten aanvoerketens gebruiken en als elke samenwerking onderworpen is aan pijnlijke onderhandelingen in een weinig transparante omgeving. Maar ondernemingscoalities die al onderling afhankelijk zijn door hun bijdragen aan collaboratieve commons, kunnen ecosystemen van samenwerking creëren aan de hand van open aanvoerketens waarin de productieprocessen transparant worden en waarbij elke participant zijn gedrag kan aanpassen, gebaseerd op de beschikbare kennis binnen het netwerk. Overproductie doet zich niet voor wanneer de werkelijke productie van het netwerk algemene kennis wordt.

Meer (Engelstalige) informatie daarover hier.

8. Gij zult cosmolokalisering bedrijven


Als het licht is, is het globaal, en als het zwaar is, is het lokaal. Dat is het nieuwe principe van commons gebaseerde peer-productie, waarbij kennis wereldwijd wordt gedeeld, maar de productie kan plaatsvinden op basis van de vraag en gebaseerd op werkelijke noden via een netwerk van gedistribueerde co-working ateliers en microfabrieken.

Studies hebben aangetoond dat tot twee derden van de grondstoffen en energie niet naar de productie gaan, maar naar transport. Dat is onhoudbaar. Een terugkeer naar plaatselijke productie via herlokalisering is een voorwaarde sine qua non voor de overgang naar duurzame productie.

Meer (Engelstalige) informatie daarover hier.

9. Gij zult fysieke infrastructuur wederzijds delen


Platformcoöperaties, datacoöperaties en fairshare-vormen van gedistribueerde eigendom kunnen worden aangewend om samen de productie-infrastructuur te bezitten.

De zogenaamde deeleconomie van AirBnB en Uber is verkeerd genoemd, maar toont niettemin het potentieel van middelen die anders niet zouden worden gebruikt. Co-working, skill-sharing, ride-sharing zijn voorbeelden van de vele manieren waarop we middelen kunnen delen en hergebruiken om de thermodynamische efficiëntie van onze consumptie drastisch te verhogen.

In de juiste context van co-eigendom en co-governance kan een echte deeleconomie gigantische voordelen opleveren op het vlak van een verminderd gebruik van hulpbronnen. Onze productiemiddelen, inclusief machines, kunnen wederzijds gedeeld worden, door al degenen die de waarde creëren.

Meer (Engelstalige) informatie daarover hier.

10. Gij zult generatief kapitaal mutualiseren


Generatieve kapitaalvormen kunnen niet steunen op een extractief geldaanbod dat gebaseerd is op samengestelde intrest, verschuldigd aan extractieve banken. We moeten af van de 38% rente die in alle goederen en diensten vervat zit, en ons geldsysteem veranderen en het gebruik van wederzijdse kredietsystemen substantieel verhogen.

Michel Bauwens
Oprichter P2P Foundation (Foundation for Peer-to-Peer Alternatives), door het Post Growth Institute opgenomen in de lijst van de 100 meest inspirerende personen voor een duurzame toekomst

foto michel bauwens

Reacties

Geef een reactie

Open Source Services Do-it-yourself Ask An Expert
Over Scwitch Contact